Obrona w sprawach karnych - prawa oskarżonych w 2026 roku
Zatrzymanie przez policję to stresujące doświadczenie, ale znajomość swoich praw może znacząco wpłynąć na przebieg całej sprawy. Każda osoba zatrzymana ma prawo do milczenia, kontaktu z adwokatem i informacji o stawianych zarzutach. Sprawdź, jak skutecznie korzystać z tych uprawnień i kiedy warto poprosić o pomoc prawnika – również tego z urzędu.
Jakie prawa ma osoba zatrzymana przez policję w 2026 roku?
Osoba zatrzymana przez policję ma szereg praw, które mają zapewnić jej godność i ochronę na tym etapie postępowania. Wśród praw zatrzymanego wskażemy:
- prawo do informacji;
- prawo do kontaktu z adwokatem;
- prawo do zachowania milczenia;
- prawo do złożenia zażalenia na zatrzymanie;
- prawo do badania lekarskiego.
Funkcjonariusz policji ma obowiązek poinformować zatrzymanego o przyczynach zatrzymania. Zatrzymany musi wiedzieć, dlaczego został pozbawiony wolności oraz jakie zarzuty mogą mu zostać postawione. Ma też prawo do uzyskania informacji na temat przysługujących mu praw.
Czy można odmówić składania wyjaśnień na policji?
Jednym z podstawowych praw osoby zatrzymanej jest odmowa składania wyjaśnień.
Osoba, której przedstawiono zarzuty, ma prawo odmówić składania wyjaśnień w całości lub w części. Art. 175 §1 Kodeksu postępowania karnego przewiduje, że „oskarżony ma prawo składać wyjaśnienia; może jednak bez podania powodów odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania lub odmówić składania wyjaśnień. O prawie tym należy go pouczyć”.
Prawo to przysługuje już od pierwszego przesłuchania przez policję lub prokuratora.
Prawo do odmowy składania zeznań przysługuje również osobom najbliższym dla oskarżonego, np. małżonkowi, rodzicom, dzieciom, rodzeństwu czy partnerowi życiowemu. Ta regulacja ma na celu niestawianie osób najbliższych w trudnej sytuacji, gdy musiałyby one zeznawać na niekorzyść członka bliskiej rodziny.
Jak szybko po zatrzymaniu należy skontaktować się z prawnikiem?
Osoba zatrzymana nie musi samodzielnie konfrontować się z przesłuchaniem prowadzonym przez funkcjonariuszy Policji. Jednym z jej podstawowych praw jest skorzystanie z pomocy adwokata. To ważne, bo każde wypowiedziane w czasie przesłuchania zdanie może w przyszłości zostać wykorzystane przeciwko zatrzymanemu. Zadaniem adwokata jest zadbanie o interes klienta i przeprowadzenie go przez etap postępowania przygotowawczego.
Zatrzymany może zażądać skontaktowania się z wybranym adwokatem – takim, którego zna. Jeśli wcześniej nie współpracował z żadnym adwokatem i nie wie, komu powierzyć zadanie obrony, pełnomocnika mogą ustanowić członkowie najbliższej rodziny. Z chwilą, gdy adwokat pojawi się na przesłuchaniu, zatrzymany potwierdza jego pełnomocnictwo.
Z prawnikiem należy skontaktować się jak najszybciej – nawet jeśli zatrzymany nie ponosi winy za zdarzenie, za które został zatrzymany. Postępowanie przygotowawcze ma ogromne znaczenie dla dalszych ewentualnych działań w sprawie i nie wolno go bagatelizować.
Czy obrońca z urzędu jest darmowy w sprawach karnych?
Adwokat z urzędu jest ustanawiany przez sąd rozpoznający sprawę na wniosek osoby uprawnionej, która udowodni, że nie jest w stanie samodzielnie opłacić usług prawnika. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest rozpoznawany zazwyczaj w ciągu kilku tygodni. Gdy sąd uzna, że zatrzymany ma prawo do skorzystania z pomocy adwokata z urzędu, przesyła wniosek o wyznaczenie konkretnego adwokata do pełnienia funkcji pełnomocnika z urzędu, do właściwej okręgowej rady adwokackiej. Samorząd zawodowy wybiera prawnika do prowadzenia danej sprawy.
Następnym krokiem jest nawiązanie kontaktu z zatrzymanym przez wyznaczonego adwokata. Korzystanie z pomocy adwokata z urzędu jest zawsze bezpłatne. Prawnik nie pobiera od klienta żadnych pieniędzy.
O autorze
adw. Marcin Dłubała
Adwokat | Kancelaria Adwokacka
Jestem adwokatem, wpisanym na listę adwokatów Izby Adwokackiej w Katowicach. Ukończyłem prawo na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Specjalizuję się w szeroko pojętym prawie cywilnym, ze szczególnym uwzględnieniem prawa rzeczowego, spadkowego oraz rodzinnego, jak i karnym, będąc obrońcą jak i pełniąc funkcję pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych. Pełnię również rolę reprezentanta dzieci w procesach karnych.
